Werkdruk in het onderwijs: 2 oorzaken & 2 oplossingen

“Druk, te druk”

  • Het CBS-onderzoek

Aanleiding voor dit blog is de uitkomst en analyse van een onderzoek van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek).
Het CBS heeft onderzocht in welke sector de hoogste werkdruk wordt ervaren.
Dat blijkt de zorgsector te zijn. In het onderzoek worden hiervoor twee redenen genoemd:

1. De mate van autonomie is betrekkelijk laag.
Slecht 46% van de werknemers kan zijn eigen werktempo bepalen. In de andere sectoren is dat 57%.
Tevens zeggen werknemers uit de zorg minder vaak zelf beslissingen te kunnen nemen en de volgorde van hun werkzaamheden te kunnen bepalen.
2. Er moet vaak heel snel, veel of hard gewerkt worden. Daarnaast kan het ook emotioneel zwaar zijn.
(bron: onderzoek werkdruk CBS 16 november 2016)

Ook wordt vermeld, zonder verdere duiding overigens, dat 83% van de werknemers in de zorg vrouw is. Ik zie veel overeenkomsten met het onderwijs. Zowel met betrekking tot die hoge werkdruk als tot de redenen daarvoor.

  • Twee oorzaken van werkdruk in het onderwijs

Zelf kom ik dagelijks op basisscholen en MBO’s. Onder andere om trainingen te geven en persoonlijke (coach)gesprekken te voeren. Mijn eerste vraag aan de leraren is tegenwoordig: “hoe gaat het met jou?”. Ik heb de afgelopen 3 weken met 17 basisschoolleraren en 8 MBO-docenten gesprekken gevoerd. Op een enkele uitzondering na zeiden ze allemaal: “het is druk, té druk”.

Op mijn vraag hoe het komt dat ze zo druk zijn, zijn dit de twee meest gegeven antwoorden.

In het basisonderwijs:
1. Naast onderwijs geven moeten we zo veel (administratie, taakuren, ouderavonden etc.).
2. Wij moeten ons constant verantwoorden als het met een leerling (even) wat minder goed gaat. Vooral ouders vragen daar in toenemende mate om.

In het MBO:
1. De onduidelijke structuur van de opleiding en constante onderwijsveranderingen vreet tijd en energie.
2. De problematiek van de student wordt heftiger en deze lijkt (nog) minder geïnteresseerd in school.

2 gemeenschappelijke eigenschappen van leraren
Waar ik me over verbaas is dat veel leraren dit volhouden. Hoewel, het aantal burn-outs in het onderwijs is fors.
Een mogelijke verklaring hiervoor zie ik onder andere in karaktereigenschappen van de leraar. Wat mij opvalt is dat leraren bijna allemaal twee eigenschappen gemeen hebben.

1. Ze hebben een ongelooflijk groot verantwoordelijkheidsgevoel voor leerlingen en studenten.
2. Ze zijn, met name in het basisonderwijs, perfectionistisch. Willen álles heel goed doen.

Leraren zullen dus niet snel weigeren hun werk te doen onder deze druk. Want daar zou de leerling direct de dupe van worden.

Rol van de beleidsmakers
Beleidsmakers, directies en schoolleiders zouden deze sterke eigenschappen van hun medewerkers toch meer moeten waarderen? Hoe kunnen zij het werkklimaat verbeteren waardoor de druk bij de leraren vermindert?

  • Twee oplossingen voor minder werkdruk

Als ik vervolgens doorvraag tijdens mijn gesprekken met hen, over wat mogelijke oplossingen zouden kunnen zijn, komen twee concrete punten naar boven: 
1. Als team praten over ‘ het waarom’: kaders scheppen om daarbinnen de vrijheid te voelen om je eigen invulling te geven aan je onderwijs: meer autonomie om je werk in te richten en beslissingen te nemen. En weten dat je het goed doet.
2. Meer tijd voor samenwerking en intervisie om met en van elkaar te leren. Zodat je ook niet het gevoel hebt dat je er alleen voor staat.

  • Elke dag samen een beetje beter

Gelukkig zijn er ook al veel scholen op deze manier aan het werk. Onder andere dankzij Stichting leerKRACHT.
Zij hebben een werkwijze ontwikkeld waarmee je als schoolteam focust op elke dag samen werken aan beter onderwijs.
Het resultaat is een leraar die met meer plezier, vertrouwen en voldoening voor de klas staat.

En, zoals ook mijn kinderen regelmatig duidelijk maken door hun schoolverhalen:
een gelukkige leraar op school = een gelukkig kind op school.
Een mooie voorwaarde om te leren…


 

Mijn blogs over gerelateerde onderwerpen:

Over schaamte in het onderwijs, aan de hand van onderzoek van professor Brené Brown. Klik hier om de blog Kwetsbaarheid, ook in het onderwijs?! te lezen.

Mijn verbazing over hoe leraren het werken onder deze druk volhouden, heb ik al eerder gedeeld in de blog: Autonomie of eenzaamheid?).